Niedziela przygotowuje nas do bardzo ważnej pielgrzymki Ojca Świętego na Ukrainę. Z tekstów publikowanych w Tygodniku jasno widać, że Jan Paweł II przyjeżdża do kraju, w którym Kościół katolicki istnieje w dwóch obrządkach: łacińskim i bizantyjskim.

Obrządek w Kościele to - w popularnym rozumieniu - odrębny porządek liturgiczny. Kształtowanie się obrządków w Kościele na całym świecie dotyczyło początkowo liturgii, czyli publicznego sposobu sprawowania kultu religijnego, następnie dochodziły do tego elementy kanoniczne, prawne. Wiadomo, że poszczególne Kościoły żyły swoim życiem, swoimi strukturami. Oczywiście, sakramenty, zasadnicze modlitwy, święta pozostawały te same. Zostawała ta sama Ewangelia i misja jej przepowiadania. Z czasem w każdym z poszczególnych środowisk, ośrodków, miast, zwłaszcza większych, zaczęły się tworzyć biskupstwa, które stawały się metropoliami, a nawet patriarchatami. One formalnie wprowadzały nadzór nad sposobem życia i funkcjonowania poszczególnych Kościołów. Ale de facto Kościoły te skazane były same na siebie, ponieważ nie było takich możliwości kontaktu - czy to telefonicznego, czy elektronicznego - jakie dzisiaj mamy na całym świecie. Każdy ośrodek, każda gmina chrześcijańska żyły więc trochę na swój sposób.

Tak wytworzyły się obrządki: sposoby sprawowania służby Bożej - liturgii, a także struktury, które dzisiaj nazywamy obrządkami kanonicznymi, kanoniczno-prawnymi. Wiadomo, że społeczeństwo, społeczność musi kierować się nakazami, zakazami, ustaleniami prawnymi. Tak powstawały Kościoły lokalne. Gdy posiadały już jakieś znaczenie, otrzymywały nazwy pochodzące od głównych ośrodków lub osób znaczących. I stąd mamy takie obrządki główne, jak obrządek aleksandryjski, antiocheński, maronicki, chaldejski czy bizantyjski. Z poszczególnych obrządków ukształtowały się potem następne rodziny obrządkowe. Sam obrządek bizantyjski, który formował się wokół Bizancjum, Konstantynopola, ma już w swojej grupie obrządkowej przynajmniej kilkanaście obrządków w sensie kanonicznym, w sensie rytu, pewnej struktury własnej. Inne obrządki w szerszym znaczeniu liturgicznym, jak antiocheński czy aleksandryjski, mają również grupy pod-

obrządkowe, ale każdy z nich ma pewną samodzielność. Wszystkie obrządki kierują się wschodnim kodeksem prawa kanonicznego - mówię o obrządkach w sensie kościelnym, kanonicznym.

Na Ukrainie mamy do czynienia z obrządkiem bizantyjsko-ukraińskim. Jest on związany z narodowością ukraińską. Jest to Kościół partykularny, który ma swoją strukturę prawną, organizacyjną i liturgiczną, i jest Kościołem katolickim, czyli przez unię należy do wspólnoty Kościoła powszechnego, katolickiego. W tym sensie Ojciec Święty przybywa na Ukrainę do dwóch tradycji: łacińskiej i wschodniej, czyli do Kościoła łacińskiego na Ukrainie i Kościoła bizantyjsko-ukraińskiego.

Temat, który tu omawiam, jest ogromny i wymaga odrębnego potraktowania. Chciałbym jeszcze tylko zanaczyć, że obrządek katolicki bizantyjsko-ukraiński istnieje na Ukrainie obok Kościoła prawosławnego, który liczebnie przerasta Kościół unicki.

Komentarzy ks. inf. Ireneusza Skubisia dotyczących bieżących wydarzeń w Polsce i świecie można wysłuchać w audycji radiowej Spotkanie z Niedzielą, emitowanej na falach Radia Fiat w każdy wtorek o godz. 21.30 w pasmach 94,7 FM, oraz w audycji "Wypowiedź dnia" codziennie o godz. 11.00 i na falach Radia Jasna Góra w paśmie 100,6 FM o godz. 12.15.