W nowoczesnym szpitalu dietetyk jest częścią zespołu terapeutycznego, a odpowiednie żywienie może mieć ogromne znaczenie dla powodzenia leczenia. Szczególnie wtedy, gdy pacjenta czeka operacja, chemioterapia, długotrwała hospitalizacja lub rekonwalescencja – podkreśla dr n. o zdrowiu Apolonia Stefaniak, specjalistka ds. żywienia klinicznego, pracująca w Wojewódzkim Szpitalu Specjalistycznym im. Najświętszej Maryi Panny w Częstochowie.

Ocena stanu odżywienia

Jednym z najważniejszych zadań dietetyka szpitalnego jest ocena stanu odżywienia pacjenta. I nie chodzi wyłącznie o liczbę kilogramów. Osoba z prawidłową masą ciała, a nawet z nadwagą, również może być niedożywiona. Dlaczego? Ponieważ masa ciała nie mówi wszystkiego o kondycji organizmu. Znacznie więcej może powiedzieć analiza składu ciała, która pozwala ocenić ilość tkanki tłuszczowej i mięśniowej. Ważny jest także wywiad: czy pacjent w ostatnich miesiącach niezamierzenie schudł, czy ma apetyt, czy występują nudności, wymioty, biegunki albo problemy z trawieniem i wchłanianiem składników odżywczych. Szczególnym zagrożeniem jest niedożywienie. Osłabia odporność, zwiększa podatność na infekcje, powoduje utratę mięśni i sprawia, że rany goją się wolniej. Pacjent ma mniej siły, trudniej mu się poruszać i dłużej wraca do sprawności.

Prehabilitacja

Coraz większe znaczenie ma dziś prehabilitacja, czyli przygotowanie organizmu do leczenia przed jego rozpoczęciem. – Dobrze odżywiony organizm lepiej radzi sobie z obciążeniem związanym z operacją. Zmniejsza się ryzyko powikłań, rany goją się szybciej, a pacjent może wcześniej wrócić do aktywności – wyjaśnia dietetyk. Dlatego w przypadku pacjentów zagrożonych niedożywieniem leczenie żywieniowe może się rozpocząć jeszcze przed hospitalizacją. W niektórych sytuacjach konieczne jest nawet przesunięcie terminu planowego zabiegu, aby wcześniej poprawić stan odżywienia i bezpieczniej przygotować chorego do operacji. Nie oznacza to jednak, że przed zabiegiem każdy powinien się odchudzać. Jeśli pacjent ma nadwagę lub otyłość, to nawet niewielka, odpowiednio zaplanowana redukcja masy ciała może być korzystna, ale powinna się odbywać pod kontrolą specjalisty. Zbyt restrykcyjna dieta może przynieść efekt odwrotny do zamierzonego, doprowadzić do utraty mięśni i osłabienia organizmu.

Znaczenie białka

Białko jest potrzebne do budowy mięśni, produkcji hormonów, enzymów i elementów układu odpornościowego. Wspiera również gojenie się ran i regenerację. Kiedy chory nie dostarcza organizmowi wystarczającej ilości białka, zaczyna on korzystać z własnych zapasów, przede wszystkim z mięśni. Dlatego zachowanie masy mięśniowej jest jednym z ważnych celów leczenia żywieniowego. Nie oznacza to jednak, że każdy pacjent powinien samodzielnie kupować odżywki białkowe. Potrzeby osoby chorej zależą m.in. od wieku, choroby i funkcjonowania nerek czy wątroby. W niektórych przypadkach specjalista może zalecić również preparaty żywieniowe przeznaczone dla pacjentów, u których zwykła dieta nie pokrywa zapotrzebowania organizmu.

Nawodnienie

Jednym z najprostszych, a jednocześnie często lekceważonych elementów przygotowania do leczenia jest prawidłowe nawodnienie. Odwodnienie może wpływać na tolerancję znieczulenia, pracę nerek i wątroby oraz sposób działania niektórych leków. Na odwodnienie szczególnie narażone są osoby starsze, u których odczuwanie pragnienia może być słabsze. Dlatego warto wyrobić sobie nawyk regularnego picia płynów, a w przypadku wymiotów, biegunki czy innych sytuacji powodujących ich utratę, odpowiednio szybko reagować. A suplementy? Ostrożnie, bo „naturalny” nie zawsze oznacza „bezpieczny”, szczególnie przed operacją. Pacjenci często przyjmują na własną rękę witaminy, preparaty ziołowe czy suplementy diety, tymczasem niektóre z nich mogą wpływać na krzepnięcie krwi lub wchodzić w interakcje z lekami stosowanymi podczas znieczulenia. Dlatego każdy suplement warto zgłosić lekarzowi prowadzącemu. Przed planowaną operacją nie należy samodzielnie rozpoczynać ani odstawiać preparatów bez konsultacji ze specjalistą.

Edukacja

Po wypisie ze szpitala po udanej operacji ogromne znaczenie ma edukacja. Pacjent powinien wiedzieć, co jeść, jak często spożywać posiłki, ile pić i jak zadbać o odpowiednią ilość białka. Warto, aby w rozmowie z dietetykiem uczestniczył także ktoś bliski. Po zabiegu pacjent może być zmęczony i pełen emocji, dlatego dodatkowa para uszu bywa bardzo pomocna. Kiedy warto poprosić o pomoc? Niepokój powinny wzbudzić przede wszystkim niezamierzona utrata masy ciała, wyraźny spadek apetytu oraz utrzymujące się nudności, wymioty lub biegunki. To sygnały, że organizm może nie otrzymywać wystarczającej ilości energii i składników odżywczych.?