To jeden z najważniejszych konkursów pianistycznych na świecie. Już sam udział w nim, wejście do grona zakwalifikowanych wirtuozów, to nobilitacja. Przed finalistami ostatniego etapu otwierają się najbardziej prestiżowe sale koncertowe, laureaci nagród – na czele ze zwycięzcą – niejako automatycznie wchodzą do najwyższej ligi muzyki klasycznej. Normą jest, że błyskawicznie podpisują kontrakty z czołowymi wytwórniami płytowymi. Ich kariera nabiera niesamowitego tempa. Co tu ukrywać, to pianistyczna elita, gwarantująca zainteresowanie zarówno melomanów, jak i kolekcjonerów płyt. Tak, nasz chopinowski konkurs to wydarzenie najwyższej rangi. I tak od 1927 r., można więc powiedzieć, że jego 19. edycja odbywa się niejako w jubileuszowym sezonie artystycznym, jeśli przyjąć, że sezon trwa od września do czerwca kolejnego roku. Konkurs odbywa się co 5 lat, a warto przypomnieć, że zaistniał z inicjatywy prof. Jerzego Żurawlewa (1886 – 1980). Jak wspominał w 1970 r. na łamach gazety Stolica: „Wiele mi pomógł mój przyjaciel Henryk Rewkiewicz, dyr. Monopolu Zapałczanego, ofiarowując na konkurs niemałą wówczas kwotę 15 tys. złotych”. Patronatem objął go prezydent Ignacy Mościcki. Nie brakuje opinii, że sam konkurs z jednej strony był owocem chęci przypomnienia o polskiej kulturze po latach zaborów i po I wojnie światowej, z drugiej zaś – miał podtrzymać popularność muzyki romantycznej, która powoli ustępowała nowym zjawiskom w duchu neoklasycyzmu. Zwycięzcą pierwszego konkursu był Lew Oborin (Rosja), a drugie miejsce przypadło Polakowi – Stanisławowi Szpinalskiemu. Bezspornie ciekawostką jest fakt, że uczestnikiem był wówczas Dmitrij Szostakowicz. Ten raptem 21-letni pianista przyjechał do Warszawy rok po premierze swojej I Symfonii, która przyniosła mu popularność i uznanie w Europie i za Atlantykiem. Na oczach jemu współczesnych rósł geniusz. Niestety, zatrucie pokarmowe wyeliminowało Szostakowicza z konkursu, co nie przeszkodziło mu zdobyć wyróżnienie. Warto zauważyć, że był pierwszym pianistą posiadającym w repertuarze wszystkie kompozycje Chopinowskie dedykowane fortepianowi z towarzyszeniem orkiestry.

W gronie Polaków zwycięzców znaleźli się: Halina Czerny-Stefańska (1949), Adam Harasiewicz (1955), Krystian Zimerman (1975) i Rafał Blechacz (2005). W latach 1990 i 1995 nie przyznano pierwszej nagrody. Z luminarzy muzyki wygrywali w roku 1960 Maurizio Pollini, a 5 lat później Martha Argerich. Nie brak opinii, że to właśnie ta ostatnia jest dzisiaj najwybitniejszą żyjącą interpretatorką Koncertu e-moll Chopina. Słyszałem „na żywo”, przychylam się do tej opinii. Oczywiście, pisząc o konkursie, nie sposób przejść obok nazwiska: Ivo Pogorelić. Jego interpretacje w 1980 r. podzieliły melomanów na dwa obozy: zwolenników i zagorzałych wrogów. Niedopuszczenie go do finału zasiadająca w jury Argerich oprotestowała, opuszczając nagle Polskę. Artysta stał się chyba pierwszym chopinistą wpisanym w popkulturę, jego interpretacje rozbudziły bowiem emocje wśród nastoletnich melomanek. Kiedy przed laty miałem zaszczyt występować u jego boku jako muzyk Sinfonii Varsovii, padło pytanie, dlaczego tak powoli gra Koncert e-moll, często prowokując zmianami dynamiki czy tempa. Odpowiedział: wszyscy mieszają kawę, kręcąc łyżeczką zgodnie z ruchem wskazówek zegara, a ja odwrotnie. Gdy grał kilkanaście lat temu w Warszawie Koncert f-moll, zrobił rzecz bodaj niemożliwą. W wolnej, nastrojowej części tak mocno uderzył w klawisze (część publiczności podskoczyła, wielu na znak protestu wyszło z sali Filharmonii Narodowej), że zerwał strunę. A melomani oraz krytycy stają zawsze w obliczu pytania: jak grałby Chopin, czy różni się to od naszego kanonu wykonawczego?

XIX Konkurs zainauguruje czworo laureatów poprzednich edycji, którzy wystąpią z Orkiestrą Filharmonii Narodowej pod batutą Andrzeja Boreyki. W interpretacji Bruce’a Liu zabrzmi V Koncert fortepianowy F-dur Camille’a Saint-Saënsa; Koncert na dwa fortepiany i orkiestrę Francisa Poulenca zagrają Yulianna Avdeeva i Garrick Ohlsson (szef jury); a w Koncercie na cztery fortepiany Jana Sebastiana Bacha spotkają się: Yulianna Avdeeva, Bruce Liu, Garrick Ohlsson i Dang Thai Son. Przesłuchania rozpoczną się 3 października i trwać będą do 20 października. W I etapie – od 3 do 7 października – zagra osiemdziesięcioro czworo uczestników z dwudziestu krajów. II etap odbędzie się w dniach 9-12 października, a III etap – od 14 do 16 października. Finał konkursu rozpocznie się 18 października i potrwa do 20 października, kiedy to poznamy laureatów. Jak znam życie, będzie to późną nocą. Harmonogram konkursu dostępny jest na stronie: www.chopincompetition.pl/pl/calendar . Transmisja – na oficjalnej stronie oraz w aplikacji mobilnej konkursu, na kanale na platformie YouTube oraz na Facebooku Narodowego Instytutu Fryderyka Chopina. Oczywiście, transmitować go będą Polskie Radio (Program II) i TVP Kultura. Do konkursu zakwalifikowało się osiemdziesięcioro pięcioro pianistów z całego świata. W drodze eliminacji wybrano sześćdziesięcioro sześcioro uczestników. Do I etapu dostało się także dziewiętnaścioro wykonawców będących laureatami wiodących światowych konkursów. Zagra trzynaścioro Polaków, najliczniejsza jest ekipa chińska (dwadzieścioro dziewięcioro pianistów). Zwycięzca otrzyma 60 tys. euro i złoty medal. Cała pula nagród wynosi prawie ćwierć miliona euro.